Franeker, Fryslân

Arkens

Foto van Arkens, Franeker, Dick Bunskoeke (28-4-2021)De gerestaureerde molen: vlinderwieken met zelfzwichting. | Database Nederlandse molens
© Dick Bunskoeke (28-4-2021)
De gerestaureerde molen: vlinderwieken met zelfzwichting.

NederlandsEnglishFrançaisDeutschEspanõlPortuguesePусский简体中文

Arkens

onb.
1973
Spinnenkop
Spinnenkop met achtkante ondertoren
Poldermolen
Van Andel-Ripkestraat 31
8802 XA Franeker
X: 166380 Y: 577930
N 53.188049 O 5.557462
Toon op Google Maps met andere molens in de buurt
Toon deze molen in Google Streetview
Fryslân
Waadhoeke
Franeker
Gemeente Franeker, sectie B, nr. 4428
Stichting tot behoud van monumenten in de Gemeente Franekeradeel
Maalvaardig
Waterververser voor plantsoenen

Gering; de molen is na de overplaatsing 'ingehaald' door bebouwing en begroeiing.

Rudi Kramer
06-23697037

Als de vlag op de molen staat of op afspraak

Fietsroute in de buurt van Arkens via fietsnetwerk.nl
69
10240
 
Vaags
Groot Wesseldijk
Verbij

Arkens

Constructie

Constructie

Achtkante ondertoren

Bovenhuis gedekt met verticale delen; kap gedekt met horizontale potdekseling

11,24 m.
Binnenroede dwarsgetuigd als vlinderwiek, met zelfzwichting aan beide zijden; buitenroede zelfzwichting met Oud-Hollandse voorzomen.

Deze molen was vanouds op de binnenroede met de merkwaardige 'vlinderwieken' uitgerust; deze bovendien voorzien van zelfzwichting. De buitenroede had 'gewone' zelfzwichting met Oud-Hollandse voorzomen.
Later, toen de molen buiten bedrijf was, zijn op beide roeden vlinderwieken aangebracht, zónder zelfzwichting.
Bij de herbouw als gevolg van de verplaatsing is die laatste versie opnieuw aangebracht (dus had deze molen daarbij acht zeilen nodig!).
In 2020 is de oude situatie met zelfzwichting op beide roeden hersteld, de binnenroede bovendien als vlinderwiek.

Roeden etc.

Kantel uw mobiel om de tabellen helemaal te zien

Kruiwerk etc.

Zetelkruiwerk op onderzetel; kruihaspel
IJzeren hoepelvang, uitgevoerd als trekvang

Houten vijzel Ø 0,86 m., met drie gangen.

Bovenwiel 34 kammen
Bovenbonkelaar 18 kammen, steek 8,5 cm.
Onderwiel 28 kammen
Vijzelwiel 27 kammen, steek 9,3 cm.
Overbrengingsverhouding 1 : 1,96

Arkens

Verwijzingen

Arkens

Geschiedenis

Geschiedenis

De spinnekopmolen genaamd 'Arkens' werd op deze plaats gebouwd in 1973 en kreeg toen de functie van ververser voor enige plantsoenvijvers; daarvoor stond de molen elders in de gemeente Franekeradeel in een voor Friese begrippen vanouds tamelijk diep bemalingsgebied.

Op zijn oude plaats was de molen allang buiten bedrijf en verkeerde rond 1954 in zeer slechte staat. Na aankoop door de gemeente Franeker volgde indertijd (ca. 1957) nog een restauratie waarbij de molen op beide roeden vlinderwieken kreeg. Gedraaid werd er nooit dus raakte de molen opnieuw in verval.

Vanwege uitbreiding van de dorpsbebouwing kon de molen niet gehandhaafd blijven. De verplaatsing die in 1972/73 plaatsvond betekende min of meer nieuwbouw.

De molen was op zijn oude plaats, nog in bedrijf, op de binnenroede lange tijd met de merkwaardige 'vlinderwieken' uitgerust; deze waren bovendien voorzien van zelfzwichting. Dit dwarsgetuigde systeem is indertijd bedacht door molenmaker Westra uit Franeker. De buitenroede had 'gewone' zelfzwichting met Oud-Hollandse voorzomen.
Na de restauratie van ca. 1957 waren er dus op beide roeden vlinderwieken en dan zonder zelfzwichting. Het was toentertijd puur om decoratieve redenen zo gedaan.
Na de overplaatsing heeft men, nu met ijzeren roeden, opnieuw op alle enden vlinderwieken aangebracht, evenwel nu met zeilen. Als gevolg waren daarvan acht stuks nodig!

Veel zeil was om een andere reden ook nodig, want spoedig na de verplaatsing en oplevering in 1973 werd nieuwbouw in de directe omgeving gerealiseerd; deze nam de molen direct weer de wind uit de (plastic) zeilen. De overplaatsing bleek op die manier nogal zinloos. Draaien deed men ook maar sporadisch.

Met de benoeming van een nieuwe molenaar en het kappen van enige bomen in de omgeving kwam een einde aan het nogal passieve bestaan van deze bijzondere spinnekop en daar bleef het niet bij: in 2020 heeft men de molen in het kader van een grote herstelbeurt ontdaan van het wiekenkruis; ook een deel van het bovenhuis was tijdelijk verwijderd.
Na herplaatsing van het bovenhuis is de vroegere situatie rond het wiekenkruis in ere hersteld, onder meer met het steken van een nieuwe buitenroede.

Tegenwoordig heeft deze molen een soortgelijk wiekenkruis als toen deze nog in bedrijf was, dus op de binnenroede vlinderwieken met zelfzwichting en op de buitenroede Oud-Hollandse voorzomen met zelfzwichting. Dit alles bediend met een zwichtstang die door de (holle) geconstrueerde ijzeren bovenas is aangebracht.

Eind oktober 2022 was de molen niet langer maalvaardig: de bovenbonkelaar bleek 'op' en moest vernieuwd worden. Op de eerste zaterdag van 2023 maalde de molen weer.


Arkens

Aanvullingen

Aanvullingen

Eén van de weinige spinnekoppen met een achtkante ondertoren.

De enige met vlinderwieken uitgeruste molen van Nederland.

De naam "Arkens" geldt een buurtschap in Franeker, evenwel stond (en staat) deze molen daar niet(!). Dus lijkt de herkomst van de naam 'Arkens' voornamelijk foutief. Een andere naam dan maar?

Jan Hofstra, 'De bijzondere spinnekop van Franeker', in: De Nieuwe Molenwereld 8 (2021) pp. 24 - 31.

Arkens

Historische foto's

Historische foto's

Eertijds naar molendatabase.nl ingezonden historische foto’s van deze molen.
Kijk op allemolens.nl voor historische foto’s en documenten van deze molen.
Vaags
Groot Wesseldijk
Verbij

Arkens

Actuele foto's

Arkens, Franeker, Dick Bunskoeke (28-4-2021) | Database Nederlandse molens
© Dick Bunskoeke (28-4-2021)
Arkens, Franeker, Ronald Bakker (12-3-2017)De molen in de situatie dat de ophekking en vlinderwieken min of meer als decoratie dienden.  | Database Nederlandse molens
© Ronald Bakker (12-3-2017)
De molen in de situatie dat de ophekking en vlinderwieken min of meer als decoratie dienden.
Arkens, Franeker, Edo Werkman (20-12-2008)De molen in de situatie dat de ophekking en vlinderwieken min of meer als decoratie dienden. | Database Nederlandse molens
© Edo Werkman (20-12-2008)
De molen in de situatie dat de ophekking en vlinderwieken min of meer als decoratie dienden.
Arkens, Franeker, Ronald Schulte (9-10-2021)Tijdens de 'Friese Molendag 2021' werd de Arkens molen gedraaid door nieuwe molenaar Rudi Kramer. | Database Nederlandse molens
© Ronald Schulte (9-10-2021)
Tijdens de 'Friese Molendag 2021' werd de Arkens molen gedraaid door nieuwe molenaar Rudi Kramer.
Arkens, Franeker, Matthieu Hoogduin (29-3-2014) | Database Nederlandse molens
© Matthieu Hoogduin (29-3-2014)
Arkens, Franeker, Matthieu Hoogduin (29-3-2014) | Database Nederlandse molens
© Matthieu Hoogduin (29-3-2014)
Arkens, Franeker, Matthieu Hoogduin (29-3-2014) | Database Nederlandse molens
© Matthieu Hoogduin (29-3-2014)
 

Draag zelf bij

    Tekst  
Stuur ons uw teksten over deze molen
  |   Stuur ons uw teksten over de motor in deze molen (indien van toepassing)
Vanwege migratie van de server is het even niet mogelijk om teksten in te sturen.
   
    Foto's  
Stuur uw foto's van deze molen (ook eventuele motor)
Vanwege migratie van de server is het even niet mogelijk om foto's in te sturen.